Deprecated: mysql_connect(): The mysql extension is deprecated and will be removed in the future: use mysqli or PDO instead in /home/blokjeom/domains/2dive.nl/public_html/mphp/Database.php on line 94

Strict Standards: Only variables should be passed by reference in /home/blokjeom/domains/2dive.nl/public_html/index.php on line 16
2Dive helpt je met het leren van je duiktheorie!

Compressie, Decompressie en Recompressie

Zoals je hebt kunnen leren in het hoofdstuk absorptie van gas in vloeistoffen in het gedeelte duikfysica, wordt gas onder druk opgenomen in vloeistoffen. Ons lichaam bestaat voor het grootste gedeelte uit vloeistoffen. Op ons lichaam geld ook de wet van Henry, hetgeen voor ons grote invloed heeft tijdens het duiken. Tijdens dit hoofdstuk besteden we aandacht aan de volgende onderwerpen:
- Gasdruk in het menselijk lichaam
- Wat is decompressieziekte?
- Opname van gas in verschillende weefsels
- Gasdruk, weefsels, diepte, kou en inspanning
- Duiktabellen en -computers
- Decompressie
- Recompressie
- Vliegen

Onder "normale omstandigheden" is de gasdruk in ons lichaam altijd ongeveer gelijk aan de omgevingsdruk. Tijdens het duiken betreden we echter een gebied waarin de omgevingsdruk veel hoger is dan onder "normale omstandigheden". Als we duiken treed de toestand onverzadigd op, ons lichaam zal net als de vloeistoffen in de wet van Henry gas opnemen. In duiktermen noemen we het opnemen van gassen in ons lichaam compressie. Door de compressie wordt de gasdruk in ons lichaam verhoogd.


Decompressieziekte
Als de gasdruk tijdens het duiken in ons lichaam toeneemt, dan zal de gasdruk na de duik of zelfs al tijdens het opstijgen afnemen. Wanneer dit gecontroleerd verloopt dan zal dit geleidelijk gebeuren en zal het proces wat we decompressie noemen grotendeels onopgemerkt blijven. In het volgende extreme voorbeeld zullen we beschrijven wat er mis gaat op het moment dat dit proces minder gecontroleerd verloopt.

Extreem voorbeeld Decompressieziekte:
Stel je de volgende situatie voor, je bent op vakantie op een prachtig oord, je wilt graag zo lang mogelijk onderwater blijven dus je hebt 2 12l duikflessen op je rug geknoopt. Je begint aan je duik en zakt volgens de regels (met een snelheid van minder dan 19m/s) rustig af. Tijdens deze fase van de duik is de gastoestand in je lichaam onverzadigd, je lichaam zal dus ademgas dat langs je longen stroomt gaan opnemen, dit heet compressie. Je stopt je afdaling op een diepte van ongeveer 30 meter. Hier heerst een omgevingsdruk van 4 bar. Je lichaam zal dus ademgas opnemen totdat de gasdruk in je lichaam gelijk is aan 4 bar. Vervolgens blijf je ongeveer een uur of 2 op een diepte van 30 meter. Na die 2 uur merk je dat je duikflessen bijna leeg zijn en je blaast je BCD volledig op zodat je als een raket naar de oppervlakte schiet.
Tijdens de 2 uur die je op een diepte van 30m hebt doorgebracht is de gasdruk in je lichaam en dus ook in je bloed opgelopen tot een waarde die redelijk in de buurt komt van 4 bar. Aan de oppervlakte waar je als een raket naartoe bent geschoten is een omgevingsdruk van 1 bar, het verschil van 3bar tussen de gasdruk in je lichaam en de druk aan de oppervlakte zorgt ervoor dat je lichaam zich zoals een fles spa rood gaat gedragen. Je bloed zal letterlijk gaan bruisen waardoor er zich verstoppingen in de bloedbanen vormen.

Bovengenoemd voorbeeld zal hoogstwaarschijnlijk leiden tot acuut overlijden. Minder extreme varianten van decompressieziekte kunnen een legio aan andere ziektebeelden geven, hiervan zullen we er nog een aantal bespreken. Wat echter vast staat is dat in elk geval van een decompressie ongeval medische aandacht nodig is omdat elke vorm van decompressieziekte levensbedreigend kan zijn.

Decompressieziekte of ook wel de bends of caissonziekte genoemd, verwijst naar het ontstaan van luchtbelletjes in het lichaam (voornamelijk de bloedbanen) als gevolg van decompressie.

Verschijnselen die bij decompressieziekte kunnen voorkomen zijn: Jeuk; Hoofdpijn; Duizeligheid; Pijn in spieren en gewrichten. Bij ernstige gevallen kan het slachtoffer buiten bewustzijn raken, verlamd raken (al dan niet tijdelijk) of zelfs overlijden.

Het is dus wel duidelijk dat een duiker ten alle tijde decompressieziekte moet voorkomen. Om decompressieziekte te voorkomen moeten decompressie berekeningen gemaakt worden, deze berekeningen zijn echter zo complex dat zelfs duikwetenschappers slechts een grove benadering kunnen maken van de realiteit. Laat staan dat een duiker zelf in staat is deze berekeningen onder water uit te voeren. Gelukkig zijn er voor duikers hulpmiddelen ontwikkeld die het, mits ze goed worden gebruikt, mogelijk maken om veilig te duiken en decompressieziekte zo veel mogelijk te voorkomen. Voordat deze hulpmiddelen worden toegelicht, is het goed om eerst eens te kijken waarom het maken van decompressieberekeningen zo complex is. Door dit inzicht ben je als duiker beter in staat om deze hulpmiddelen te beoordelen en om zelf de beperkingen die deze hulpmiddelen je stellen in te zien.


Gasopname in het menselijk lichaam
Het maken van decompressieberekeningen voor duikers is zo complex door de vele factoren die er op van invloed zijn. Zo bestaat ons lichaam uit verschillende weefsels die allen hun eigen opname en afgifte patroon hebben en zijn factoren zoals vetgehalte, hydratatie, lichaamstemperatuur van de duiker van invloed op de berekeningen. Als we zelf bijvoorbeeld de wet van Henry op ons lichaam toe proberen te passen komen we al snel in de problemen. Om toch berekeningen te kunnen maken wordt gewerkt met wiskundige modellen die een benadering geven van de werkelijke gasopname in verschillende weefsels in ons lichaam. Het aantal weefsels waar een benadering voor wordt weergegeven in de wiskundige modellen varieert van 6 tot 16 in de meest gebruikte modellen. Het aantal weefsels in het menselijk lichaam ligt in werkelijk veel hoger. Toch is mogelijk om met het beperkte aantal weefsels in deze wiskundige modellen een redelijk betrouwbare berekening te maken (voor de geïntereseerden zal ik binnenkort een aantal van deze modellen uitwerken).
Een van de grootste nadelen van het werken met wiskundige modellen voor decompressie berekeningen is dat deze gemaakt worden naar een bepaald 'type' (gewicht, conditie, leeftijd, toestand) mens, terwijl we in de realiteit te maken hebben met unieke individuen. Ook invloeden zoals hydratatie, lichaamstemperatuur, vermoeidheid en andere veranderende condities die van invloed zijn op decompressie berekeningen worden in de meeste modellen niet meegenomen. Dit zorgt ervoor dat we als duikers ten alle tijde ons verstand moeten blijven gebruiken bij gebruik van de hulpmiddelen die ontwikkeld zijn om decompressieziekte te voorkomen.


Hulpmiddelen ter voorkoming van decompressieziekte
imageimageHet meest gebruikte en door velen bestempeld als meest betrouwbare hulpmiddel ter voorkoming van decompressieziekte is de duiktabel (zie afbeeldingen rechts). Het plannen van een duik aan de hand van een duiktabel is een standaard onderdeel in elke duikopleiding. De duiktabel is een relatief simpel hulpmiddel, je plant hoe diep je wil duiken, je zoekt de diepte op op de tabel en je kan aflezen hoe lang je op die diepte kan verblijven. Tabellen bieden je ook de mogelijkheid om te plannen met meerdere duiken achter elkaar, ook wel herhalingsduiken genoemd. Een herhalingsduik is elke duik die volgt op de vorige binnen 24 uur. Sommige duiktabellen zoals de linkse van de 2 afgebeelde geven je ook de mogelijkheid om simpele decompressieduiken te plannen, waarbij de tabel voorschrijft hoe lang er op een vaste diepte gedecomprimeerd moet worden. Decompressieduiken dienen ten aller tijden te worden vermeden en dienen alleen gemaakt te worden door daarvoor gecertificeerde duikers!
imageEen ander veelgebruikt hulpmiddel is de duikcomputer. Een duikcomputer (zie afbeelding links) is een instrument dat zelf decompressieberekeningen uitvoert aan de hand van een wiskundig model. Het grote voordeel van een computer ten opzichte van een tabel is dat een computer rekent met het werkelijke duik-diepte-profiel. Waar bij een tabel een duik die 5 minuten de 30 meter aantikt en zich vervolgens 15 minuten op 5 meter vervolgt al resulteert in een maximale duiktijd, zal de computer rekening houden met de slechts beperkte tijdsduur op 30 meter en een aanzienlijk langere duik-duur toestaan. Een ander voordeel is dat sommige duikcomputers rekening houden met factoren als temperatuur en luchtverbruik, waardoor er een meer nauwkeurige berekening kan plaatsvinden dan bij het gebruik van generieke tabellen. Een veel genoemd nadeel van een duikcomputer is toch wel het gemak van het apparaat, waardoor sommige duikers geneigd zijn een duik niet meer te plannen of om achteloos op het apparaat te vertrouwen zonder daar zelf bij na te denken. Wanneer een duikcomputer echter met goed verstand wordt gebruikt biedt dit hulpmiddel een grotere veiligheid en meer flexibiliteit voor de duiker.


Invloeden op compressie berekeningen
Zoals je bij in het hoofdstuk absorptie van gas in vloeistoffen hebt kunnen lezen zijn er een aantal factoren van invloed op de opname van gas in vloeistoffen. Deze factoren gelden ook bij de opname van gas in het menselijk lichaam. Aan de hand van deze gegevens met de wetenschap van de beperkingen van de wiskundige modellen voor decompressieberekeningen, kan je jezelf waarschijnlijk wel indenken wanneer er problemen kunnen ontstaan en wanneer je wat voorzichtiger om moet gaan met de informatie van de duiktabel of de computer. Bij de meest voorkomende invloeden wordt hieronder stilgestaan:
- Uitdroging: Omdat er vaak gedoken wordt in warme landen is uitdroging een veelvoorkomend probleem bij duikers! Wanneer ons lichaam uitdroogt wordt het bloed in ons lichaam stroperiger. Waardoor decompressie negatief wordt beïnvloed en er een verhoogde kans op decompressieziekte ontstaat. Drink daarom voldoende water voor en na het duiken.
- Kou: Op het moment dat een duiker het koud begint te krijgen moet de duik worden afgebroken, wanneer de lichaamstemperatuur van de duiker daalt vindt er namelijk meer gas absorptie plaats (zie invloeden op gas absorptie in het hoofdstuk duikfysica). Dit heeft als gevolg dat ons lichaam sneller "comprimeert" waardoor de kans op decompressieziekte toeneemt.
- Obesitas: Weefsels die meer vet bevatten nemen gassen sneller op, voor mensen met overgewicht wordt dan ook aangeraden om een extra veiligheids marge in te bouwen, en niet tot de limieten van de duikcomputer/duiktabel te duiken.
- Conditie: Tijdens elke duik ontstaan zeer kleine belletjes stikstof in ons bloed, zolang dit er niet te veel worden is dit echter geen probleem. Hoe beter de conditie van een duiker hoe meer belletjes door filters in de longen uitgewasemd kunnen worden. Heeft men echter een slechte conditie dan kan het voorkomen dat er te weinig belletjes uitgewasemd worden waardoor er ophopingen van deze "microbubbels" kunnen ontstaan die tot decompressieziekte kunnen leiden.
- Vermoeidheid: Vermoeidheid tijdens het duiken zorgt voor de zelfde problemen als bij verminderde conditie, hetgeen hierboven beschreven is. Ook dit is een veelvoorkomend probleem bij duikvakanties, en zorgt in combinatie met uitdroging en alcoholgebruik voor veel duikongevallen.
- Alcoholgebruik: Naast het feit dat alcoholgebruik en duiken absoluut niet samen kan gaan (de effecten van alcohol worden onder druk versterkt!) heeft alcohol een bloedverdunnende werking. Verdund bloed heeft een ander opname en afgifte patroon van gassen waardoor de rekenmodellen voor decompressie de prullenbak in kunnen, duiken met alcohol is vragen om problemen. Daarnaast zorgt alcohol ook voor uitdroging wat op zichzelf ook decompressieproblemen veroorzaakt.


Decompressie
Bij het duiken wordt gesproken over decompressie als het ontgassen tijdens en na een duik. Als een duiker zich normaal aan de nultijden (maximale bodemtijd waarna zonder decompressie kan worden opgestegen) van een duiktabel of duikcomputer houdt en de maximale stijgsnelheid van 9 meter per minuut respecteert, verneemt hij dit proces nauwelijks tot niet. Echter worden er ook duiken gepland waarbij nultijden worden overschreden, dit noemen we ook wel een decompressie-duik. Decompressieduiken nemen extra risico met zich mee en dienen alleen gemaakt te worden door daarvoor gecertificeerde duikers. Een duiker die de nultijd gepasseerd is kan niet zomaar een opstijging naar de oppervlakte maken, voordat hij naar de oppervlakte toe kan zal hij eerst een decompressiestop moeten inlassen. Een decompressiestop is het verblijven voor een bepaalde tijd op een bepaalde diepte. De diepte en tijd van een decompressiestop is afhankelijk van het gedoken duikprofiel. Indien een duiker een decompressiestop negeert loopt hij een zeer groot risico op decompressieziekte. Tijdens een decompressie duik kan er in geval van nood geen rechtstreekse opstijging naar de oppervlakte gemaakt worden. Zelfs als een duiker een nultijdduik (een duik waarbij de nultijd niet wordt overschreden) maakt, zal hij ten aller tijde de maximale stijgsnelheid van 9 meter per minuut moeten respecteren. dit is een van de redenen waarom je als duiker problemen die zich onderwater voordoen ook onderwater leert oplossen.


Wat te doen bij decompressieziekte (recompressie)
Op het moment dat er bij een duiker decompressieziekte wordt geconstateerd moet direct medische hulp worden ingeschakeld (indien mogelijk het liefst DAN: Divers Alert Network). Totdat er hulp gearriveerd is kan het slachtoffer worden geholpen door het toedienen van een zo hoog mogelijk percentage zuurstof (aan de oppervlakte!). Afhankelijk van de ernst van het ongeval zal de duiker al dan niet in een recompressie-kamer moeten verblijven. In een recompressiekamer wordt de druk gecontroleerd verhoogd waardoor ontstane belletjes krimpen en uitgewasemd kunnen worden. Vervolgens wordt er in de recompressie-kamer de druk langzaam gecontroleerd verlaagd. De tijdsduur dat iemand in een recompressie-kamer moet verblijven is afhankelijk van de ernst van het duikongeval en kan oplopen tot enkele dagen of zelfs weken. Iemand met decompressieziekte mag in geen geval gaan duiken! Dit kan namelijk tot gevolg hebben dat ontstane bellen in de bloedbanen vrij komen en door de bloedbanen worden meegevoerd, deze bellen kunnen vervolgens ergens anders weer een bloedbaan afsluiten.


Vliegen
Een algemene regel is dat een duiker na zijn laatste duik 24uur niet mag vliegen. Duikcomputers geven soms andere tijden aan houd echter altijd minimaal 24 uur aan en meer wanneer de computer meer aangeeft. Tijdens het vliegen met een vliegtuig wordt de druk in de cabine verlaagd. Dit geeft gelijke gevolgen als een ongecontroleerde opstijging, als er zich nog rest-stikstof in het lichaam van een duiker bevind kan voor deze druk verlaging eveneens decompressieziekte ontstaan. Naast de enorme gezondheidsrisico's zijn, aangezien elke duiker dit dient te weten de kosten voor een eventuele noodlanding niet verzekerd en voor de duiker zelf!